Η πραγματική απελευθέρωση του Ντέιβιντ Χάντερ 

Και αναρωτιόμουν πώς γίνεται μια τόσο όμορφη έννοια, όπως αυτή της ελευθερίας, να κουβαλάει μέσα της τόση δυστυχία. Τρία χρόνια μετά, η είδηση του θανάτου του στα 78 του χρόνια, σε ένα κρεβάτι νοσοκομείου της Κύπρου χτυπημένος από μια λοίμωξη, έρχεται να δώσει την οριστική απάντηση: ο Ντέιβιντ δεν ήταν ποτέ ελεύθερος. Τουλάχιστον όχι από τότε που έφραξε τη μύτη και το στόμα της άρρωστης γυναίκας του λυτρώνοντάς την από τους φριχτούς πόνους του καρκίνου του αίματος που κατέτρωγε τα σωθικά της. Από τότε που ουσιαστικά κατέληξε ένας βαρυποινίτης της ίδιας του της μνήμης μέχρι να τον λυτρώσει κι αυτόν ο θάνατος. Η πραγματική του αποφυλάκιση ήρθε τώρα. Χωρίς δικηγόρους, χωρίς ενόρκους και χωρίς το επικριτικό βλέμμα της κοινής γνώμης που δεν είχε αποφασίσει αν πρόκειται για έναν τραγικό ρομαντικό ήρωα ή έναν ψυχρό συζυγοκτόνο.

Η κόρη του, Λέσλι, δήλωσε στο BBC το αυτονόητο: «Ήταν ένας καλός, ευγενικός άνθρωπος και ο καλύτερος πατέρας» - και αυτή ακριβώς είναι η πιο τρομακτική, αβάσταχτη αλήθεια πίσω από την υπόθεση Χάντερ: Ότι δεν χρειάζεται να είσαι τέρας για να κάνεις κάτι “τερατώδες”. Αρκεί να βρεθείς απόλυτα, απελπιστικά μόνος σε ένα δωμάτιο στην Τρεμιθούσα, βλέποντας τον άνθρωπο που αγάπησες μισό αιώνα να ουρλιάζει από τους πόνους μιας ανίατης αρρώστιας, να σε ικετεύει να βάλεις ένα τέλος στο μαρτύριό του, κι εσύ να ξέρεις πως το κράτος σου προσφέρει ως μόνη νόμιμη εναλλακτική το να κάθεσαι σε μια πολυθρόνα και να του κρατάς το χέρι μέχρι να ξεψυχήσει μέσα στον οχετό της ασθένειας.

Είχα κλείσει εκείνο το κείμενο με την ευχή “Για να μη βρεθεί κανένας άλλος άνθρωπος μπροστά στο δίλημμα του Ντέιβιντ” αναφορικά με το νομοσχέδιο για την ευθανασία που ήταν να συζητηθεί το φθινόπωρο εκείνου του έτους (2023). Από τότε πέρασαν τρία χρόνια και η μόνη ευθανασία που χορηγήθηκε ήταν του ίδιου του νομοσχεδίου που καταχωνιάστηκε διακριτικά στο πιο σκοτεινό, αραχνιασμένο συρτάρι της κυπριακής θεσμικής δειλίας. Η πρόταση νόμου με τίτλο “Ο περί Ιατρικώς Υποβοηθούμενου Τερματισμού της Ζωής Νόμος” κατατέθηκε επίσημα από την βουλεύτρια (τότε του ΑΚΕΛ) Ειρήνη Χαραλαμπίδου με τη συζήτηση να ανοίγει στην Κοινοβουλευτική Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων της οποίας προήδρευε, και από τότε η πρόταση εξακολουθεί να φιγουράρει στη λίστα με τα εκκρεμούντα νομοσχέδια. Δεν έχει απορριφθεί, αλλά δεν προωθήθηκε ποτέ στην Ολομέλεια για ψηφοφορία. Συζητήθηκε όμως, έκανε “κύκλους διαβούλευσης”, ζητήθηκαν γνωμοδοτήσεις επί γνωμοδοτήσεων, πέρασε ακόμα κι από το μικροσκόπιο της Εθνικής Επιτροπής Βιοηθικής η οποία κατέληξε ότι “δεν μπορείς να νομοθετήσεις την ευθανασία ως “ελεύθερη επιλογή”, αν προηγουμένως το κράτος δεν έχει εξασφαλίσει καθολική πρόσβαση στην Ανακουφιστική Φροντίδα”. Βασικά το σκεπτικό τους ήταν πως αν ο ασθενής δεν έχει πρόσβαση σε δωρεάν, ισχυρή παρηγορητική ιατρική για τον πόνο, τότε η επιλογή του να πεθάνει δεν είναι προϊόν ελεύθερης βούλησης, αλλά προϊόν απόγνωσης. Έχει απόλυτο δίκιο, όμως επειδή η Κύπρος υστερεί δραματικά σε κρατικές δομές Ανακουφιστικής Φροντίδας (αν και το ένα δεν αποκλείει το άλλο, η ευθανασία παραμένει αυστηρά επιλογή για όσους ξεπέρασαν το στάδιο της ανακούφισης), η γνωμοδότηση αυτή λειτούργησε ως η απόλυτη δικαιολογία που έψαχναν οι ήδη απρόθυμοι βουλευτές μας για να παγώσουν το θέμα. Σε όλα αυτά προσθέστε την κάθετη αντίδραση του Παγκύπριου Ιατρικού Συλλόγου που, επικαλούμενος τον Όρκο του Ιπποκράτη (“Ουδέποτε θα χορηγήσω θανατηφόρο φάρμακο”) δήλωσε πως “ακόμα κι αν περάσει ο νόμος, οι Κύπριοι γιατροί θα αρνηθούν να τον εφαρμόσουν” αλλά και της Ιεράς Συνόδου που χαρακτήρισε την ευθανασία “...υποβοηθούμενη αυτοκτονία, η οποία συνιστά ύβριν κατά του Θεού και περιφρόνηση του θείου δώρου της ζωής” (Συνεδρία της 13ης Φεβρουαρίου 2023) και έχουμε στα χέρια μας μια καυτή πατάτα στο μέγεθος εκείνης της Ξυλοφάγου. 

Είναι η κλασική κυπριακή πατέντα διαχείρισης των (λεγόμενων) ταμπού θεμάτων: δεν το καταψηφίζουμε για να μην πει η Ευρώπη “Ιράν της Μεσογείου”, αλλά ταυτόχρονα το μεταθέτουμε διαρκώς στις ελληνικές καλένδες για να μην ουρλιάζουν οι παπάδες από άμβωνος ότι θα πάμε σούμπιτοι στην κόλαση. Το αφήνουμε να σαπίσει σε ένα συρτάρι, ελπίζοντας ότι οι άνθρωποι που το έχουν ανάγκη θα βρουν στο ενδιάμεσο έναν βασανιστικό, επώδυνο θάνατο και γλιτώσουμε το πολιτικό κόστος. Μη γελιέστε, η ευθανασία μπήκε στον πάγο όχι γιατί φοβούνται ότι έτσι θα διαπράττονται δολοφονίες (ναι, ακούστηκε κι αυτή η φαιδρότητα), γιατί τους έπιασε ξαφνικά ο πόνος για την (ανύπαρκτη μέχρι σήμερα) ανακουφιστική φροντίδα ή τους το απαγορεύει το θρησκευτικό αίσθημα (είναι την επιρροή των παπάδων στους πιστούς που φοβούνται όχι τον Θεό). Δεν τους ενδιαφέρει η ανθρώπινη ζωή αυτή καθαυτή, άλλωστε όπως πολύ καλά γνωρίζουμε το κράτος όχι μόνο δεν κάνει τίποτα για να αποτρέπει αυτοκτονίες σε κάποιες περιπτώσεις, όπως του Στυλιανού, τις ενθαρρύνει κιόλας με την ανικανότητά του. Τους ενδιαφέρει μόνο να έχουν ήσυχη τη συνείδησή τους -και τους θρησκοληπτους ψηφοφόρους τους- ότι ο ασθενής δεν αυτοκτόνησε με τη δική τους βούλα. Από κει και πέρα ας κόψει τον λαιμό του. Ας καταπιεί μόνος του ένα κουτί χάπια, ας πηδήξει από τον έκτο ή -όπως στην περίπτωση του Ντέιβιντ και της Τζάνις- ας ζητήσει από τους οικείους του να τον πνίξουν στον ύπνο του - το κράτος είναι κάτι περισσότερο από χαρούμενο και πρόθυμο να τους σύρει στα δικαστήρια και να τους πετάξει σε ένα κελί σαν στυγνούς εγκληματίες. Όμως τουλάχιστον δεν ψήφισε νόμο όπου όλα αυτά μπορούσαν να αποφευχθούν και να πεθάνουν με τη δική τους γραπτή συγκατάθεση, την έγκριση από ψυχιάτρους και θεράποντες ιατρούς και το πιο σημαντικό, τα αγαπημένα τους πρόσωπα δίπλα τους να τους κρατούν το χέρι και όχι ένα μαξιλάρι πάνω στο πρόσωπό τους. Γιατί το κράτος μπορεί να στέλνει κόσμο στην αυτοκτονία αλλά δεν θα συνηγορήσει ποτέ στην υποβοηθούμενη - όλα κι όλα. 

Ο Ντέιβιντ έκανε την επιλογή του και έζησε μ’ αυτή σχεδόν μια πενταετία, αλλά χωρίς τη για σχεδόν 50 χρόνια σύντροφό του. Και να υπήρχε νόμος για την ευθανασία, το αποτέλεσμα θα ήταν μεν το ίδιο, όμως τουλάχιστον δεν θα ήταν αυτός που έκοψε το νήμα της ζωής της για να περάσει δύο χρόνια στη φυλακή, και όσα του έμειναν μετά, στα κάτεργα των τύψεων. Κι επειδή βλέπω την πρόταση νόμου για την ευθανασία να μην βγαίνει ποτέ απ’ το συρτάρι (η Χαραλαμπίδου δεν είναι πλέον πρόεδρος της Επιτροπής Ανθρ. Δικαιωμάτων) να παρακαλάμε να μην βρεθούμε ποτέ στη θέση του Ντέιβιντ. Γιατί τότε συνειδητοποιείς ότι η πραγματικότητα είναι πολύ σκληρότερη από μια αποστασιοποιημένη, εκ του ασφαλούς, άποψη ή μια αφελή θρησκευτική πεποίθηση.